Alles wat u van 't Lijnpad wil weten

Door Ton van den Berg - ’t Lijnpad…, nooit van gehoord. Dat was mijn eerste reactie toen Bert Poortman me aankeek met de vraag of we er nog iets over schrijven in Nieuws030. En nu weet ik er alles van want het boek ’t Lijnpad is uitermate gedetailleerd over het hoe en wat van dit stukje Utrecht tot en met circa 1850.

Al lezende in ’t Lijnpad kwam ik er ook achter dat ik weliswaar al het een en ander wist over dit gebied ten westen van de Catharijnesingel, maar ’t was me toch echt ontgaan dat het ooit in de Middeleeuwen een eigen bestuur had en de naam ’t Lijnpad droeg. Een naam die waarschijnlijk kwam van het feit dat er lijnzaad (vlas) werd verbouwd op de plek waar nu woonwijken staan zoals Dichterswijk en Hooch Boulandt (een naam die ook in het verleden werd gebruikt voor dit gebied).

Poortman kennen we van zijn Stegenboek en de artikelen die hij schrijft voor het Jaarboek van de vereniging Oud-Utrecht en de ‘Op pad met Oud-Utrecht’ in DUIC. Hij is ook al heel lang betrokken als onderzoeker bij het Utrechts Monumentenfonds die hebben geleid tot publicaties over oude Utrechtse panden in het blad SteenGoed.

Vooral van die laatste publicaties weten we dat het gedetailleerde artikelen zijn en dat geldt nu ook voor de speciale uitgave van SteenGoed met ’t Lijnpad want zowat alle namen die ooit voorkwamen als bewoner of eigenaar van een stuk land in dit stukje Utrecht zijn vermeld. De archieven zijn flink doorgeploegd. Dat maakt het lezen soms wat lastig want er komen nogal wat namen voorbij en de meeste ben ik alweer vergeten, behalve die van Croese want dat is de familie die er ooit een steenbakkerij had en er een straatnaam aan overhield. (Overigens: de Croeselaan heette aanvankelijke Philosofenlaan, maar die naam ging verloren.)

En dan te bedenken dat er eeuwenlang niet eens zoveel mensen hebben gewoond in dit gebied ten westen van de huidige Catharijnesingel. Het lag buiten de ommuring van de stad en lange tijd mocht er ook niet echt gebouwd worden want dat was defensief niet handig als er weer eens oorlog was met de graven van Gelre of Holland. Daarom verhuisde de Geertekerk en later de Duitse Orde naar de andere kant van de singel binnen de veilige muren van Utrecht. Er zijn wel bouwplannen geweest voor het gebied zoals die van Moreelse in de 17e eeuw maar veel kwam daar niet van.

Eeuwenlang werd er geploegd en gewerkt in ’t Lijnpad. Er werden groenten gekweekt door zogeheten warmoeziers en de kleigrond werd later volop gebruikt voor steenbakkerijen en de tegelindustrie. Er was ooit een grote boomgaard (die werd omgehakt toen er weer eens oorlog was en daarna heette deze plek lange tijd De Verloren Boomgaard) en er was een heus zwembad (gescheiden baden voor vrouwen en mannen) die de naam Kruisvaartzwembad droeg. En toen de grond niet meer geschikt was voor akkers gingen de Utrechters er hun vee houden want het gras groeide er prima.

Als je nu over de Croeselaan wandelt, langs de Kruisvaart gaat of door het Moreelsepark loopt kun je je niet voorstellen dat dit allemaal landelijk gebied is geweest tot ver in de 19^e eeuw. Wij kennen het van het Centraal Station, Hoog Catharijne, de oude veilinghal, Jaarbeurs en de voormalige kazernes die er lange tijd het stadsbeeld bepaalden. Poortman laat zien wat er vóór die tijd is geweest en het is mooi dat dit stuk Utrechtse geschiedenis nu eens is bijeen gebracht in een mooi uitgegeven boekwerk met veel verduidelijkende plattegronden. Gek dat het nooit eerder is gebeurd.

Bert Poortman, 't Lijnpad, De historie van het gerecht 't Lijnpad in de Stadsvrijheid van Utrecht, telt 128 bladzijden en heeft bijna 150 illustraties in kleur.

De winkelprijs is € 23,95. Het boek is verkrijgbaar in de boekwinkels te Utrecht of via de webwinkel van Oud-Utrecht.nl. Het boek is ook gratis te downloaden, gebruik daarvoor de link naar de site van UMF-SteenGoed.