Ouderen achter de geraniums en jongeren in het ov i.p.v. op de fiets  

Fietsland Nederland moet ov-land worden  

Door Wolfgang Spier - Het waren opmerkelijk besluiten, zo vlak voor de zomervakantie. De machtige maar onbekende organisatie DOVA besloot om vanaf komend jaar de landelijke korting van 34% op bus/tram/metro voor ouderen af te schaffen. Daarentegen mogen kinderen tot 12 jaar gratis meerijden met hun ouders in bus/tram/metro èn trein in heel Nederland.

DOVA is een samenwerkingsverband waar ook de provincie Utrecht in zit en ziet het gebruik van stedelijk-ov al decennialang dalen. Het wil nu met gratis ov voor kinderen proberen die daling te stoppen:   

Oorzaak ov-daling?   

Het ov-gebruik daalde in deze eeuw met minstens 30% . Maar dit kwam niet in persberichten. Daarom weet het grote publiek (wellicht u ook) hier niets van.

In 2000 koos 11% van de Utrechters voor bus of sneltram, in 2019 nog maar 5%. Daarna daalde door corona nog veel sterker. Het klom daarna weer langzaam omhoog. In Amsterdam en Rotterdam is het nog niet eens op het niveau van begin 2020 en daar is het in 2015 alweer gedaald.  

Ook dit kwam niet in persberichten. Utrecht moet het ov-gebruik van 2025 nog bekend maken. De baas (Chief Executive Officer) van het Amsterdamse vervoerbedrijf GVB noemt als argument voor de ov-daling: de e-bike en het thuiswerken (zie het filmpje onderaan deze pagina)

Nederland dunt ov-netwerken uit  

Maar dit argument is aantoonbaar onjuist. Thuiswerken werd pas in 2020 populair toen we kennis maakten met corona. En den eersten elektrischen fiets stamt weliswaar uit 1895, maar de verkoop begon pas goed te lopen vanaf 2017. Die ov-daling was al veel eerder begonnen. Bovendien worden e-fietsen binnen steden helemaal niet zo vaak gebruikt.  

De werkelijke oorzaak van de ov-daling is dat ons ministerie ov-netwerken uitdunt. Dit is zeer onlogisch voor onze snelgroeiende steden. Andere rijke landen breiden stedelijke ov-netwerken juist uit. Maar daar wordt ov veel meer gebruikt en fietsen veel minder. Daarom zijn lange sneltrams/metro’s daar wel nodig. In fietsland Nederland niet. Hier kiest tussen 50% en 80% voor lopen/fietsen: 

 

Wat is duurzamer, fiets of ov?

In Nederlandse steden kiest slechts tussen 3% en 11% voor bus/tram/metro. Dit is tussen 15% en 30% in even grote buitenlandse steden. Om in Nederland voldoende passagiers in lange sneltrams/metro’s te krijgen worden simpelweg veel ‘gewone’ stadstram- of buslijnen opgeheven. Of ingekort tot sneltram-/metrostations.  

De gevolgen van dit ov-uitdunningsbeleid zijn desastreus: de meeste ov-reizigers moeten steeds verder lopen naar minder haltes (in weer en wind) en vaker overstappen (wat niemand prettig vindt). Daarom zijn de meeste ov-reizigers steeds langer onderweg. Maar ambtenaren en ingehuurde consultancybureaus letten in Nederland NIET op reistijden van-huis-tot-bestemming. Los daarvan is fietsen (ook elektrisch fietsen) duurzamer dan ov-kilometers consumeren, dus wat is het probleem? Andere landen zijn jaloers op ons hoge fietsgebruik:

 

Duurste ov ter wereld  

Overheden weten al jaren dat reizigerskilometers toenemen als ze ov-kortingen geven, bijvoorbeeld aan ouderen, kinderen, minima en studenten. Helemaal als de korting 100% is. Zo gingen eind vorige eeuw studenten dankzij de allereerste ov-studentenkaart voor de lol uit in andere steden, omdat hun kilometers gratis waren. Maar die kilometers zijn voor overheden peperduur, juist door het weinige gebruik van stedelijk-ov. Dat in aanleg extreem duur is.  

Zo is de Amsterdamse Noord/Zuidlijn (aanlegkosten €319.000 per strekkende meter) Europa’s duurste metrolijn. En de Utrechtse Uithofsneltramlijn is ’s werelds duurste bovengrondse sneltramlijn. Dat moet allemaal terugbetaald worden door weinig ov-reizigers. Daarom behoren Nederlandse ov-kilometers tot de duurste ter wereld. Bovendien zijn ook de exploitatiekosten van sneltram/metro (lees: personeelsbehoefte) hoger dan van bussen. Zo rijden ’s avonds en in weekenden geen sneltrams maar bussen naar de Utrechtse universiteitswijk De Uithof (die vanwege de besmette naam “Uithof” inmiddels “SciencePark” heet).  

Waarom moet Nederland ov-land worden?  

Overheden hebben geld nodig omdat ov-kilometers, dus ov-inkomsten, gestaag blijven dalen. Dit voorjaar beseften ze dat ouderen geld genoeg hebben. Dat kan voor velen wel zo zijn, maar ook veel ouders hebben geld genoeg. Dus dit argument klopt ook al niet. Ouderen die het kunnen, zullen eerder de (mini)auto gebruiken. En ouders zullen hun kroost echt niet per ov i.p.v. auto naar school brengen. Zij moeten dan voor zichzelf peperdure ov-kaartjes betalen en zijn dan langer onderweg.    Het argument voor de langere termijn luidt: als kinderen gratis mogen meerijden, zullen ze later het ov blijven gebruiken, waardoor het “ov ook in de toekomst goed en betaalbaar blijft”. Ook dit argument is onjuist, op meerdere fronten zelfs.  

Ten eerste wordt het stedelijk-ov slechter èn duurder als er weer een sneltram- of metrolijn bijkomt. Zo wil Utrecht de sneltram naar IJsselstein 'versnellen' door de route via Kanaleneiland iets in te korten en nog meer sneltramhaltes op te heffen. Maar de overgebleven haltes worden dan metrohaltes genoemd. Voor de overgrote meerderheid van alle inwoners die daar niet vlakbij woont wordt het slechter. Uitsluitend de kleine minderheid die er vlakbij woont zou kunnen profiteren, afhankelijk van de bestemming. Als ov per saldo “goed en betaalbaar” zou zijn, zouden betalende ov-reizigers niet massaal afhaken.   

Ten tweede is kans veel groter dat zodra kinderen het trage ov moeten betalen, ze het bestempelen als iets voor jonge kinderen of arme mensen. Waardoor ze, evenals al die andere betalende ov-reizigers, afhaken. Fatbike, e-step, scooter, motor zijn stoerder en sneller van-huis-tot-bestemming. Desnoods proberen ze te verhuizen naar regiogemeenten waar autoparkeren gratis is, de snelweg snel te bereiken en ov is wegbezuinigd. Waardoor op termijn nog minder ov-kilometers worden afgelegd, dus nog meer bezuinigd moet worden op ov.  

Regeren is vooruitzien  

Als DOVA goed gokt zullen toekomstige generaties vaker in ov zitten en minder fietsen. Precies zoals in buitenlandse steden. Dan verbruiken ze zelf minder energie en meer energie uit bovenleidingen. Terwijl artsen al jaren zien dat jongeren steeds minder bewegen en dikker worden. Wie gezond is kan beter fietsen, ook kinderen die er in hun familie niet mee zijn opgegroeid.  

Als het lukt dat het ov-gebruik stijgt van gemiddeld 7% in Nederlandse steden naar 20% in buitenlandse steden, dan moeten we meer energie importeren en meer zorgkosten betalen. Om onze voervoermaatschappijen aan meer ov-kilometers te helepen.   

Als DOVA verkeerd gokt en jongeren het ov verlaten zodra ze ervoor moeten betalen, dan zullen nog meer ‘gewone’ buslijnen en bushaltes moeten verdwijnen’. Daar zullen vooral ouderen die niet (meer) kunnen fietsen of autorijden de dupe van worden.  

Volksvertegenwoordigers aller gemeenten, provincies en Nederland: Hoogste tijd om de ov-uitdunningen te stoppen en het DOVA terug te fluiten. Tijd voor een gedegen en toekomstgericht mobiliteitsbeleid.