Dik Binnendijk – Jaren geleden belde ik bijna elke zondag rond twaalf uur mijn ouders. Meestal sprak ik dan met mijn moeder. Sinds haar dood in 2014, bel ik onregelmatig rond dat tijdstip mijn zus of één van mijn twee broers. Zo hing ik afgelopen zondag een half uur aan de lijn met broer Wim. 

Tijdens ons gesprek heb ik zeker vijftien rouwvliegjes doodgeslagen, die voor mijn ogen dansten.  Twee maanden geleden hebben mijn kamerplanten nieuwe potaarde gekregen. Die aarde heb ik afgedekt met een laagje zand. Die zandafdekmethode hielp tot nu toe vrij goed om mijn huis rouwvliegvrij - of beter gezegd rouwvliegarm - te houden. Ditmaal dus niet. 

Mijn zus raadde me een spuitbus insectengif aan; ze was nu van die irritante zwarte mugjes af. “Maar dat is vast niet jouw methode.” En daar had ze gelijk is. Ik ben meer van de biologische plaagbestrijding zonder gif! Dus ik ging op zoek: aaltjes tegen rouwvliegjes van Annie Green, Econema, Pokon, Insect Heroes, Rootsum/Biogroei, Aaltjesonline.nl, Biocontrole.nl... Tja, welke zijn de beste?

Uiteindelijk bestelde ik Rootsum aaltjes via bol. Met rollator en bus naar Tuincentrum Steck op de Gageldijk gaan of naar Intratuin op de Koningsweg zag ik niet zo zitten. Online bestellen via een webwinkel, zoals bol.com is een stuk gemakkelijker. Hun hoofdkantoor is gevestigd op de Papendorpseweg in Utrecht.

“We staan vandaag voor de deur tussen 15:25 en 19:25 uur,” las ik in de mail van de koeriersdienst DHL. En kort daarop kwam de bol-mail binnen: “De bezorger komt langs tussen 15:25 en 19:25 uur.” En ik dacht: “Vast! Gisteren beloofden jullie beide tussen 10:00 en 18:00 uur langs te komen en aan het eind van gistermiddag werd dat van 17:50 tot 21:00 uur. Resultaat: nada, niets dus!

Maar ze verrasten me: ik kreeg een DHL-mail met de verkorte inhoud “Pakket is bezorgd om 18:19 uur.” Alleen... niet bij mij en ik was gewoon thuis. Nee, geen Biogroei combipakket van het Belgische familiebedrijf Rootsum uit Leuven op mijn Utrechtse gangmat. Het pakket zou gewoon door de brievenbus kunnen, hadden ze me al laten weten.

Zes jaar geleden had ik voor het eerst op grote schaal last van rouwvliegen. Dat weet ik omdat ik toen al bezig was met een artikel over die plaaginsecten; dat verhaal heb ik nooit afgemaakt. Het begon zo. 

“Het moet het een raar gezicht zijn geweest als ik bewapend met een stofzuigerslang achter het raam stond te dansen. Nou ja, mijn benen zag je niet maar wel mijn bewegende rechterarm, die mijn hand met kierenzuigmondstuk ineens een hoek in duwde. Ik was op jacht naar levende rouwmugjes. Als ik een week mijn vensterbank niet zoog, dan lagen er minimaal vijftig lijken van elk zo’n 3,5 tot 7 millimeter groot.”

Zo erg is het op dit moment nog niet. Rouwvliegjes zijn kleine niet-stekende mugjes. Dus de naam van rouwmugjes klopt beter. Andere namen voor dit insect zijn: de varenrouwmug, humusvlieg, morsvlieg, zwarte vlieg of maartse vlieg. Hun wetenschappelijke naam is: Sciara analis. In ons land en België zijn er ruim 130 soorten bekend. 

Ik denk dat er in de nieuwe vochtige potgrond rouwmugeitjes hebben gezeten. Een vrouwtje kan zo’n 200 eieren per keer in de potgrond leggen. De cyclus van ei tot rouwmug duurt zo’n 27 dagen bij 19 graden Celsius. Is de temperatuur hoger, dan is de cyclus korter.  

Na twee dagen kruipen uit de eieren glasachtige larven met een zwarte kop. Zij vreten van de (rottende) plantenwortels. De larven leven twee tot drie weken in de bovenste vijf cm van de aarde en gaan zich dan verpoppen. Uit de muggenpop kruipt een nieuwe rouwmug. De mug zelf leeft zo’n twee dagen. Een droge laag fijn zand (gebruik: zilverzand, speelzand, metsel- of kwartszand) voorkomt dat de vrouwtjesrouwmuggen eitjes gaan leggen op de vochtige potaarde. 

Overigens hebben rouwmugjes niets te maken met de fruit- of bananenvliegjes (wetenschappelijke naam: Drosophila melanogaster). Deze zie je vooral in de zomermaanden als het warm is. Rottend fruit, verschraald bier of gistende wijn vinden ze heerlijk. De fruitvliegen verdwijnen weer als het kouder wordt.

De aaltjes of nematoden die de strijd aangaan met de eitjes en larven van de rouwmug hebben de wetenschappelijke naam Steinernema feltiae. Volgens de site van biocontrole.nl leven deze microscopisch kleine aaltjes in symbiose met een bacterie. “In de bodem zoeken ze de rouwvlieglarven op en dringen de larven binnen. Eenmaal binnen scheiden de nematoden een bacterie af die de larven doodt. In de dode larven ontstaat een nieuwe generatie nematoden die op zoek gaat naar nieuwe rouwvlieglarven om ze te infecteren. Zijn er geen prooien meer, dan sterven de nematoden.”

Rouwmugje. Foto: Wikipedia

“Insectparasitaire nematoden – zoals die Steinernema feltiae - komen van origine voor in onze bodem en zijn daarom ook opgenomen in de Flora- en Faunawet als beschermde bodembewoners. Deze aaltjes zijn ongevaarlijk voor mens, dier, milieu en dus nuttige insecten. 

De bestelde aaltjes krijg je in poedervorm. Daar schenk je water bij en dat giet je in de aarde rondom de besmette plant(en). Na een paar weken heb je in principe geen last meer van rouwmugjes.

Leuk al die informatie, maar waar zijn mijn - om 18:19 uur door DHL - bezorgde aaltjes... Ik had kort na elkaar twee DHL-auto’s gezien in mijn straat en één stond nog schuin tegenover mijn huis. Ik riep naar de bezorger. “Heb je nog een pakje voor nummer 12? Ik kreeg bericht dat het gebracht is, maar niet bij mij.”... “Ik ben net pas bezig meneer, maar ik kijk wel op mijn lijstje...nee, geen nummer 12. Sorry, en ik maak alvast excuses voor mijn collega.”  

Ik had al een paar boze mails verzonden naar Bol en DHL, toen mijn buurvrouw Garjan een half uur later op mijn raam klopte. “Sorry, dit pakje is voor jou, bij mij bezorgd. Ik heb het per ongeluk al opengemaakt want ik dacht dat het voor mij was. Ik verwacht namelijk ook nog twee pakjes. Er zaten aaltjes in... Toen keek ik pas naar het adres: jouw adres!”  

Ik: “Bedankt, Garjan! Ik was me al kwaad aan het maken. Kunnen die DHL-bezorgers niet lezen? Of zijn ze cijferblind geworden van de koerierstress?” 

Tijdens het schrijven van dit verhaal op mijn werkkamer heb ik zeker weer zo’n 15 rouwmuggen vermoord.