Wielaert - Oude en nieuwe zin in Catharijneconvent

Door Jeroen Wielaert - Een paar ramen, open bloemgordijnen, uitzicht op het groen buiten. Een alledaags, ouderwets tafereel in de Amsterdamse Uiterwaardenstraat 408. Het is in 2004 gefotografeerd door Gert Jan Kocken. Het zei Eloi Youssef, ex-zanger van Kensington aanvankelijk niets, tot hij het levensgroot zag in het depot van Museum Catharijneconvent en begreep dat er een meer dan vijftig Mariaverschijningen hadden plaatsgevonden. Het werd een van Youssefs keuzen voor de tentoonstelling Zin in...acht Utrechtse verhalen over zingeving.

Museum Catharijneconvent gaat nog tot 2027 op de oude voet verder. Het oorsponkelijke plan om met een grootscheepse verbouwing te beginnen moest om een complex van redenen worden uitgesteld. Dat betekent dat ze gewoon doorgaan met het maken van tentoonstellingen die breder gaan dan religie alleen, maar ook over spiritualiteit en geestelijke turbulentie, zoals Van God los? De onstuimige jaren zestig (2022).

Zingeving heeft veel kanten met een kern: de innerlijke wens tot verbinding met iets buiten jezelf – de ander, de maatschappij, tot 'het hogere' toe. Dat blijkt des te meer uit de nieuwe expositie. Het museum vroeg acht Utrechters met uiteenlopende achtergronden om als gastcurator op te treden.

Het zijn naast Eloi Youssef de jonge, ongeneeslijk zieke Jade Kops, Maria Leunissen van de Zusters Augustinessen van Sint-Monica, voormalig wereldkampioene Mixed Martial Arts, ex-vechtsportster Germaine de Randamie, theatermaker en medeoprichter van De Roze Bubbel Joris Christ, oud-advocaat en lid van goede doelen organisatie de Duitse Orde Philip van Verschuer, kinderarts en vice-rector Onderwijs bij de Universiteit Utrecht Annet van Royen-Kerkhof en voormalig tv-maker/journalist en huidig woordvoerder van Amnesty International Marjon Rozema.

Zingeving is voor mij als atheïst al tientallen jaren vooral zin hebben in leven. Daar hoort liefde voor kunst en cultuur bij, de schoonheid en de troost, ook in gesprek met mensen.

Zo kom ik voor de levensgrote afbeelding van de slaapkamer van Ida Peerdeman te staan, waar Maria zich tussen 1945 en 1965 meer dan vijftig keer aan haar openbaarde. En vraag aan Eloi Youssef welke zin Kensington voor hem heeft gehad. Hij zegt:

"Op het moment had het veel zin. Ik kon heel erg groeien en toen was de grens bereikt. Ik kon me ontwikkelen als muzikant, leren om samen iets te maken. Dat was klaar. Daarna moest ik de durf en de moed vinden om het los te laten. Kensington is zeker een stap geweest. Het is met alles wat je meemaakt: niets is zinloos. Ik ben heel dankbaar voor de periode."

Hij is koptisch-orthodox opgevoed. Zijn Egyptische vader nam hem vanuit Nederland naar Caïro, waar hij is gedoopt. Eloi voelde toen een sterke connectie, een aanwezigheid, maar dat verdween in de puberteit. Hij vindt het mooi om het op sommige plekken weer terug te vinden, zoals hier, om te ontdekken dat een van de meest middelmatige ramen iets goddelijks in zich heeft. Zinvol dus, om gastcurator te zijn? Eloi Youssef: "Het is een beetje een ontdekking, een avontuur, iets nieuws, een uitstapje."

Onbedoeld geeft hij daarmee ook iets aan over de geest van het bezoek aan de tentoonstelling. Het is verrassend om te zien hoeveel meer Museum Catharijneconvent in depot heeft, dat er heel andere kunstwerken te vinden zijn dan de standaard van de vaste collectie vol eeuwenoude heiligenbeelden, religieuze schilderijen, doopvonten en mantels.

Zo is er de Kruisiging van Tamis Wever uit 1973, hoogst erotisch geladen, met een erectie aan het kruis, in een omringing door kleurrijke figuren. Het is een van de keuzen van Joris Christ. Hij selecteerde ook het geladen schilderij Apocalyptische Ruiters van Tinus van Doorn uit 1932, met een wit, een rood en een zwart paard, bereden door rode ruiters, een met een skelet achterop. Voor Christ is het duidelijk van toepassing op de tijden van nu.

Jade Kops (19) is ongeneeslijk ziek. Zij biedt zelf veel troost met haar instagramaccount @mijnlevenmetkanker. Heel raak, haar keuze voor de expositie. Zo is daar het doek Don't let me fade away, van Marlou Fernanda uit 2020.

Het is de meest recente aankoop van het museum. He toont een half-abstracte vrouw, in een omgeving van bladerende vlammen. Ze houdt een mobiele telefoon vast met die tekst op haar Bibleapp: Don't let me fade please, Lord. De socials zijn heel essentieel voor Jade Kops.

Dat blijkt ook uit de absolute vondst tegenover in een nis. Het is een moderne kerststal uit Californië, in 2016 gemaakt door Casey en Cory Wright: Hipster Nativity. Centraal houdt Jozef zijn mobiel omhoog voor een selfie met Maria in een slordig open hangende bloes, hun kind in een wiegje aan hun voeten. Achter hen een stal met een grote koe. Van rechts komen de drie wijzen aangereden op hun segways, electrische eenwielers. Ze hebben elk een kartonnen Amazon-verpakking onder hun arm.

De makers stellen er hun vragen mee over consumentisme en religie door de tijden heen. Jade Kops wil ermee laten zien hoe belangrijk de kerstperiode voor haar is. Ze heeft niet lang meer, maar geeft zo toch veel vrolijkheid mee.

Zo is het ook met het doek Annuciatie van Frans Franciscus uit 2001. Een naast een boom opspringende man met blote voeten blaast hartjes naar een naar hem toelopende vrouw in een lange witte jurk met hartmotieven. Het is niet hemels, maar aards, de moderne verbeelding van de engel Gabriël die Maria aankondigt dat zij Jezus' moeder wordt. Hoe hip kan het zijn in het museum. En hoe zinnig.

Historisch, maar blijvend actueel en betekenisvol is het portret Tula, van Dion Rosina uit 2024. Het is een van de stukken, gekozen door Marjon Rozema, in haar overtuiging: "Dat wij ons bezig houden met zingeving is natuurlijk een luxe. Veel mensen zijn vooral bezig met overleven."

Tula was de leider van de slavenopstand op Curaçao. Na het neerslaan van de opstand werd hij op brute wijze geëxecuteerd. Onder Tuna staan tegen een zwarte achtergrond in wit de handgeschreven voornamen van Tula's compagnons. Links daarvan is een zonsverduistering zichtbaar, de symbolisering van Nat Turners opstand in Virginia. Voor hem was de verduistering in 1831 een Godsteken – een gekleurd individu heeft de zon bedekt.

De bezoeker heeft ondertussen nieuw licht gezien.