Door Jim Terlingen - Aanstaande woensdag, 12 augustus, schuift de maan voor de zon langs en dat levert boven onze stad de grootste zonsverduistering op sinds 11 augustus 1999, bijna precies 27 jaar geleden.

Vanuit Utrecht begint het schouwspel om 19:16 uur, bereikt het rond 20:11 uur zijn hoogtepunt en is tegen 21:03 uur weer voorbij.

Op het hoogtepunt bedekt de maan naar schatting 88 tot 90 procent van de zonneschijf — de precieze waarde verschilt licht per berekening en exacte locatie binnen de stad. Wat overblijft, is een felle, dunne sikkel licht.

Een totale verduistering, waarbij de zon helemaal verdwijnt, is in Nederland niet te zien: daarvoor moet je naar het noorden van Spanje, de Balearen of IJsland, waar de zon voor ruim een minuut volledig wegvalt achter de maan.

Lage zon, hoge gebouwen

Voor Utrechters schuilt de grootste uitdaging niet alleen in het weer, maar ook in de skyline. Omdat de eclips plaatsvindt vlak voor zonsondergang — die avond gaat de zon rond 21:10 uur onder — staat de zon tijdens het hoogtepunt nog maar een handvol graden boven de horizon, in het westnoordwesten.

Wie midden in de binnenstad woont, loopt zo het risico dat een flatgebouw, de Domtoren of gewoon een rij bomen het zicht blokkeert. Een open plek met vrij zicht naar het westen — een parkrand, een brug over het Amsterdam-Rijnkanaal, de weilanden net buiten de stad — biedt de beste kansen.

Rob van den Berg van sterrenwacht Sonnenborgh, die voor de gelegenheid zelf naar Spanje afreist om de totale eclips mee te maken, benadrukt dat ook bijna negentig procent bedekking niet betekent dat het merkbaar donker wordt: "Dat klinkt als heel veel. Maar het blijft gewoon licht."

Veilig kijken

Ook al is de zon grotendeels bedekt, rechtstreeks kijken zonder bescherming blijft gevaarlijk. Oogartsen waarschuwen dat het overgebleven zonlicht nog altijd fel genoeg is om blijvende schade aan het gezichtsvermogen te veroorzaken. Een gewone zonnebril, donkere folie of gerookt glas biedt geen betrouwbare bescherming. Nodig is een eclipsbril die voldoet aan veiligheidsnorm ISO 12312-2, zonder scheurtjes of krasjes in het filter. Een verrekijker, telescoop of camera mag alleen gebruikt worden met een speciaal zonnefilter vóór de lens.

Bonus aan de hemel

Wie de eclips misloopt door bewolking, hoeft de avond niet meteen af te schrijven: in de nacht erna bereikt de jaarlijkse Perseïden-meteorenzwerm zijn hoogtepunt, met bij helder weer tientallen vallende sterren per uur.

Wachten tot 2081

Voor Utrecht is het aanstaande woensdag een zeldzame kans. In 2027 en 2028 zijn er weliswaar opnieuw gedeeltelijke zonsverduisteringen vanuit Nederland te zien, maar die bedekken een aanzienlijk kleiner deel van de zon. Voor een vergelijkbaar spektakel moet de stad wachten tot 2081 — voor een volledige zonsverduistering zelfs tot 2135.