Van Rossum - 'Nachtelijke razzia geweest in onze omgeving...'

Jaap van Rossum - Als mijn vader, Piet van Rossum jr. (1910-1982), eind 1942 in Amsterdam door de Duitse bezetter wordt opgeroepen voor de gevreesde Arbeitseinsatz, besluit hij zich daaraan te onttrekken en onder te duiken.

Dat leverde een bijzonder onderduikverhaal op, dat zich afspeelt op verschillende plekken in Nederland, waaronder de stad Utrecht. Vanaf december 1942 bij een oom en tante in Utrecht (familie Ten Bouwhuys op de Willem Arntszkade) en vanaf 25 maart 1943 op een ander adres in Utrecht, te weten bij de familie Schutte in de Palmstraat.

Begin april 1943 vindt de onderduik een vervolg op een boerderij in het Groningse Stedum. In augustus van dat jaar keert mijn vader terug naar Utrecht en in december naar het ouderlijk huis in Amsterdam.

Fragmenten uit zijn agenda (in de periode dat hij in Utrecht is):

Maandag 6 september 1943
Nachtelijke razzia geweest in onze omgeving, 40 onderduikers gepakt. ’s Avonds naar Schutte, ga er weer slapen, nieuwe avonturen in het vooruitzicht? Engeland wint op alle fronten!  

Dinsdag 7 september 1943
Voor het eerst weer bij Schutte geslapen.  

Woensdag 8 september 1943
Moeder over geweest, alles goed. ’s Avonds naar Domkerk, schitterende avond. Italië capituleert!!  

Donderdag 9 september 1943
Enorme sensatie, Mussolini gearresteerd, maar weer bevrijd? Grote Russische successen.   

Vrijdag 10 september 1943
Iran verklaart Duitsland de oorlog. Britten en Amerikanen landen op Italië.   

Zondag 12 september 1943
Met oom Wim ’s middags naar Hollandse Rading gespoord. Wandeling naar De Vuursche, prachtig warm weer. De Vuursche nog mooier dan vanouds.
   

Tijdens zijn verblijf in Utrecht ontmoet hij verscheidene interessante mensen, waaronder Roelf Hagoort (1899-1965) en Frans van Noorden (1887-1961).

Hagoort woonde op de Abstederdijk, op nummer 204. Zijn naam staat nog op de gevel van zijn woning. Hij was verzetsman, voorheen Utrechts redacteur van het antirevolutionaire dagblad De Standaard, later hoofdredacteur bij het Christelijk Sociaal Dagblad 'De Amsterdammer' en weer later hoofdredacteur bij zender 'Vrij Nederland').

Frans van Noorden was tekenaar en lithograaf, die aan de Laan van Minsweerd woonde, waar mijn vader een paar keer musiceerde.

Mijn vader nam tijdens zijn onderduik onbewust risico’s, die enerverende verhalen opleverden. Deze verhalen tekende hij uitgebreid en meeslepend op in 'een dagboek in romanvorm'. Het is geen dagboek in de strikte betekenis van het woord, waarbij consequent per dag gebeurtenissen zijn beschreven.

Zijn belevenissen heeft hij pas achteraf aan het papier toevertrouwd aan de hand van (agenda)aantekeningen, brieven en persoonlijke herinneringen. Het jaar 1940 voltooide hij in 1946. De definitieve versie van de dagboeken over 1941, 1942 en de periode t/m augustus 1943 heeft hij veel later geschreven, nl. eind jaren ’70, begin jaren ’80 van de vorige eeuw. Piet was toen inmiddels met pensioen en kon zich toen volledig richten op het afronden van zijn manuscripten. 

Het originele typoscript bevindt zich bij het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies in Amsterdam. Wie belangstelling heeft voor een digitaal exemplaar van het dagboek kan mij een e-mail sturen: jaapvanrossum.alkmaar@gmail.com.