Wielaert - 50 Jaar Utrecht (6)
Gepubliceerd: zaterdag 4 oktober 2025 07:00
In de nazomer van 1975 begon Jeroen Wielaert in Utrecht aan de studie Nederlands. Het was het begin van een halve eeuw wonen en leven in de stad. Er is in vijf decennia veel gebeurd, persoonlijk en stedelijk, vol ups en downs. Een terugblik in tien delen, wekelijks op Nieuws030.
Deel 6: 2000-2004
Leefbaar Utrecht steeg in 2000 naar 14 zetels en werd de groostste partij van de stad, LU kreeg deelname in het collega van burgemeester en wethouders. Raadsvergaderingen werden spektakelstukken met de stevige, snaakse betogen van Henk Westbroek. Leefbaar stond model voor een Nederlandse partij met Pim Fortuyn aan het hoofd. Op bezoek bij Felix zag Merel op de Platolaan Pim wel eens over de vloer komen bij Broos Schnetz.
De moord op Fortuyn, 6 mei 2002, was schokkend voor hen die hem zo dichtbij hadden meegemaakt, maar ook voor de gegroeide aanhang in Nederland, mensen die met Fortuyn oordeelden dat het land vol was en dat de Islam oprukte. Op de Vasco da Gamalaan in de onrustige achterstandswijk Kanaleneiland was het Utrechtse VVD-raadslid Geert Wilders ook al bezig met dergelijk gedachtegoed. Leefbaar Utrecht streed verder voor een betere opzet van het stationsgebied.
Hoog Catharijne heb ik een gedrocht gevonden vanaf de eerste keer dat ik er uit de trein stapte. Ik hield niet van de wandeling door de lange winkelgangen. Het binnenkomen in de oude stad was steeds weer een verademing. HC, bedoeld als een Utrechtse variant op een Amerikaanse shopping mall was revolutionair voor Nederlandse begrippen, heel gewaagd als city naast een middeleeuws stadshart, maar daarmee niet meteen aantrekkelijk.
Nu moet het weer anders, conform een bestuurlijke visie dat HC al bij zijn oplevering achterhaald was. In werkelijkheid gaat het om de ongebreidelde projectontwikkelaarshonger naar nog meer gebouwen, nog meer vierkante meters winkelruimte, kortom naar maximalisering van de business in het hart van Nederland, goed voor ontelbaar veel miljoenen, geïncasseerd door bouwgiganten en beheerders zonder veel respect voor stadsbesturen.
Leefbaar Utrecht maakt zich sterk voor een openbare ruimte met veel groen en ontmoetingsplekken, het herstel van de Singel en de komst van TivoliVredenburg. Het zijn mooie ambities, maar ook langjarige projecten, met alles van wetten, praktische bezwaren, oppositie.
De Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2000 voeren me naar Saint-Louis, Missouri. Ik ontmoet er een Nederlandse Amerikaanse, Jennifer. In Austin, Texas tref ik Utrechter Hans Jaap Melissen weer. Samen beleven we hoe Al Gore van George Bush jr. wint en toch verliest. Er moet opnieuw worden geteld in Florida. Ik mag er in december weer voor naar de States vliegen.
Persoonlijk komt de pijnlijke transitie van de scheiding. Anno 2001 is een zolder op de Voorstraat voor even een absurdistisch alternatief – bijzondere manier om deze stadsader beter te leren kennen. In mei betrek ik met enige opluchting een eigen koophuis aan de Nicolaasweg. Het is de terugkeer in Oudwijk. Ik heb veel aan gewicht gewonnen. Dichtbij is het goed joggen in het Wilhelminapark, langs Wilhelmina en de vijver met de ganzen – ik noem ze 'de vloot'. Merel krijgt een eigen kamer die ze in punky kleuren schildert.
Spoedig vraagt de buurman, rasechte Utrechter wat ik van de straat vind.
'Nou, lekker rustig, en een mooie mengeling van jong en oud.'
'Ja, en geen buitenlanders!'
De buurvrouw schuin tegenover bekijkt de toestand in de straat dagelijks vanuit haar slaapkamerrraam. Op zekere dag roept ze: 'Weet je hoe wij jou noemen?'
'Nou?'
'Theo van Gogh!'
Café Vooghel is nu de dichtbije stamtent. Ik heb er Jan Fokkens leren kennen, een goedlachse Limburgse geoloog en sportliefhebber. Zondagavond is het regelmatig samen Studio Sport zien.
Op 11 september 2001 staan we met zijn allen aan de bar verbijsterd naar de smeulende puinhopen van de Twin Towers in New York te kijken. (Drie uur eerder was ik onderweg naar IKEA en hoorde Clairy Polak op Radio 1 in een ingelaste uitzending vertellen over 'twee vliegtuigjes' die tegen de torens waren gevlogen).
Twee maanden later zie ik Ground Zero met eigen ogen – een immens gapend gat, mateloze wond midden in een wereldstad. In New York is het werk een combinatie van radioreportages en een nieuw boek, over het Chelsea Hotel. Ook in Utrecht wordt de sfeer minder opgewekt. De nieuwe eeuw is niet veilig.
We beleven het nieuwjaar van 2002. Op 5 januari zie ik Jan Fokkens weer in de Vooghel. Het gesprek komt op het komende sportjaar, met de start van de Giro in Groningen. Het is het welslagen van een idee van mijn collega Dick Heuvelman van het Nieuwsblad van het Noorden.
Ik zeg: 'Als Groningen de Giro krijgt, moet in Utrecht toch de Tour starten?'
Het ging al langer door mijn hoofd, van na de Tourstart in Den Bosch, 1996. De Tour Dopage kwam ertussen. Nu is het de tijd om ermee aan de slag te gaan.
Utrecht heeft in vergelijking met Den Bosch alle benodigdheden, weet ik: hallen, infrastructuur, hotels in de brede omtrek – genoeg voor het circus van 3000 mensen. En het draagvlak voor het geld? Met Jan bespreek ik het aan de stamtafel, onder het volkrabbelen van twee bierviltjes.
Het duurt tien minuten. Dan zeg ik: 'Dit is geen kroeggrap meer, Jan. Dit kán gewoon.'
Jan zit in het bestuur van Kampong, onder algemeen voorzitter Jan Hagen, organisatieadviseur met een groot netwerk. Hij wordt voorzitter van de Stichting Tour sous le Dom. Ik bel ook met Broos Schnetz. Bij Leefbaar Utrecht zien ze het wel zitten. Zo bereikt het plan binnen vijf dagen burgemeester Annie Brouwer-Korff. Niet lang daarna krijg ik thuis telefoon van wethouder Hans Spekman. Als voornaam PvdA-man heeft hij veel zin in het grote volksfeest Tour.
Burgemeester en wethouder sturen een brief met de Utrechtse kandidatuur naar Parijs. Dat is conform de procedures. Wij mogen als stichtingburgers alvast verder contact leggen met Tourdirecteur Jean-Marie Leblanc. Ik bel ook met UCI-voorzitter Hein Verbruggen. Hij wil Utrecht wel aanbevelen bij Leblanc. We krijgen bij de stichting versterking met een secretaris, docent Frans Frank Ponten uit Oog in Al.
De ambities komen een paar maanden later naar buiten. De Utrechtse volksmond reageert: 'De Tour de Fráans, bij ons? Daor zijn we te kláin voor!'
Op Koninginnedag 2002 leg ik het de burgemeester voor bij een toevallige ontmoeting op de Vrijmarkt.
'Ik heb het idee dat de stad niet weet hoe groot hij is,' zeg ik.
'Ik merk dat ook in de stad,' antwoordt Annie, 'een evenement als de Tour kan daar verandering in brengen.' Het is onderdeel van haar visie, een manier om van het merkwaardige Calimero-complex van Utrecht af te raken.
Spoedig komt een nieuw probleem: de concurrerende kandidatuur van Rotterdam, aangegaan door de voormalige burgemeester van Utrecht: Ivo Opstelten. In zijn Rotterdamse team voor de Tour zal ik een oude bekende tegenkomen: mijn voormalige collega Peter Schuiten, uit de Tour van 1988. Zo is een merkwaardig laaglands spanningsveld rond de Tour ontstaan.
De Utrechtse beraadslagingen over de Tour gaan verder. Daar kan ik als journalist verder niets mee, houd het strikt gescheiden. De Tourstart van 2002 is in Luxemburg. Ik reis erheen met Frank Ponten. In het startdorp wordt het dringen om Leblanc. We overhandigen hem nog wat geloofsbrieven. 'Heb geduld!' raadt de Parijzenaar ons aan.
In de herfst wordt het vergaderen met hoofd sportzaken Ary Hordijk en ambtenaar Hermien van der Wal. Ze zijn welwillend, maar nog niet erg overtuigd van de slagingskansen. Er zijn mensen die het 'megalomaan' noemen. Bij de stichting denken we meer in termen van realiseerbaarheid, met Den Bosch als voorbeeld.
Dat najaar van 2002 krijg ik telefoon uit Drenthe. Harry Muskee heeft mijn boek over het Chelsea Hotel gelezen. Reden voor hem om te zeggen: 'Jeroen moet het doen!' Eerdere pogingen van anderen om zijn biografie te schrijven waren mislukt. Het verhaal van Cuby + Blizzards gaat geschreven worden in Utrecht, na intensieve interviewsessies in Rolde, vlakbij Assen.
Ondertussen verkeert FC Utrecht financieel in zwaar weer. Een faillissement wordt afgewend door een gemeentelijke lening van 25 miljoen euro, verschaft door wethouder Spekman, mei 2003. Hij is verbijsterd door het slechte bedrijfsbeleid van de club, maar weegt ook het maatschappelijk belang van betaald voetbal in Utrecht mee. Genoeg reden om voor de NOS-radio in eigen stad op reportage te gaan.
Op 6 juli 2003 zit ik op het terras van Orloff aan het Wed, samen met Jan Hagen. Het is het openingsweekend van de 100-ste verjaardag van de Tour de France. Dochter Merel (16) is erbij komen zitten, ze is toevallig langs gefietst. Het is gezellig, die late zaterdagmiddag. Dan loopt een blonde vrouw langs, die direct wordt aangesproken door Jan: 'Ha Loes!'
Ik herinner me haar direct, al heb ik haar al ruim twintig jaar niet gezien. Ze is de oude partner van Will Jansen, achter de bar van zijn De Zaak. Jan stelt voor om Chinees te halen op de Oudegracht en dat bij hem thuis te nuttigen. Zijn dochters komen ook. Merel gaat mee. En Loes. Er komt een weddenschap over een film met Madonna. Loes wint, krijgt een leuke fles wijn. Jan Hagen geeft me haar telefoonnummer, nadat ze erover gebeld heeft.
In de eerste week van de Tour gaat Hans Spekman op bezoek. Bij de start in Charleville-Mézières doet hij een interview met Mart Smeets. Na de finish in Saint-Dizier spreekt hij Jean-Marie Leblanc en overhandigt hem enige stropdassen van Utrecht.
Spoedig zit ik op Loes' mooie terras op Achter de Dom. Niet veel weken later word ik naast haar wakker geluid door het carrillon van de Dom.
In de nazomer is er een wijnfeest op de Neude. Jerry Goossens zit er met een clubje. We komen te spreken over de Tour. 'Het lukt je nooit,' schampert Jerry. Het is de beste aanmoediging om door te gaan met de lobby. In de herfst vragen we er nog een prominente man bij: Jan Janssen. Nederlands eerste Tourwinnaar wil graag ambassadeur voor Utrecht worden. Eerder al is de fenomenale Fedor den Hertog erbij gekomen, geboren in Utrecht. Hij komt op de groepsfoto in Den Bosch.
In het voorjaar van 2004 trekken de Amerikaanse presidentsverkiezingen weer de aandacht. Het gaat tussen Bush junior en de democraat John Kerry. Bij de NOS is een leuke reportageroute voor de radio bedacht: van noord naar zuid, door het conservatieve midden van de States. Ik vlieg eerst naar Bismarck, North Dakota. Er is niemand die het weet in Hilversum, maar daar landt ook Loes, uit Utrecht. Heerlijk gezelschap tot en met Austin, Texas.
In de Tour van 2004 zit de Rabobankploeg op de tweede rustdag in een hotel bij de Pont du Gard, de omgeving van Nîmes. De Avondetappe van de NOS komt er vandaan. Ivo Opstelten is er te gast namens Rotterdam. Ik ben er bij, samen met Loes. In de uren vooraf spreekt ze Ivo op een onbewaakt moment aan als ras-Utrechtse en zegt: 'Waarom heeft u Rotterdam aangemeld als oud-burgemeester? Dit voelt toch aan als verraad.' Het treft hem als een olijvenprikkertje, recht in zijn hart.
In de herfst komt een forse Utrechtse delegatie aan tafel bij de jaarlijkse bijeenkomst van oud-renners. Het wordt een mooie foto met loco-burgemeester René Verhulst, Jan Janssen en Fedor den Hertog.
Oudere stadshistorie vraagt de aandacht. Bij het naderen van de herdenking van het vijftigste bevrijdingsjaar 2005 is er nog veel van de oorlogsgeschiedenis zichtbaar in de stad. In de loop der jaren heb ik steeds meer geleerd over Utrecht in 1940-1945. De gedenksteen over de schietpartij bij het Rosarium, 7 mei 1945. De Maliebaan, waar de NSB en de hoge Duitse officieren zaten, maar ook het verzet. De executies in Fort de Bilt. Met deze gegevens en kennis van andere historische oorlogsplekken in Nederland overleg ik met Liesbeth de Vries van Kosmos over een nieuw boek. Het wordt Oorlogspad.
Alle afleveringen van '50 jaar Utrecht':