Door Jeroen Wielaert - Geen doeken, maar transparante vitrage, dwars door de zaal en aan de wanden. Verrassend beeld in Galerie Waterbolk. Het is origineel werk van de in midden-Franrijk woonachtige Irma Witte. Defilé heet haar tentoonstelling. Een speelse optocht, waarin de werkende vrouw centraal staat.

Witte spreekt noemt het domweg gordijnen. De eerste heet Les 3 grâces, de Drie Gratiën. Er zijn drie flesachtige vormen op geborduurd. Varianten zijn te zien op La Mariée, de bruid en op UNA, naam van een Frans wasmiddel. Het zijn de elementen waar de kunstenares graag mee speelt.

Ze is in 1966 geboren op Texel en ging naar het atheneum naar de Kunstacademie in Arnhem. Ze volgde de vrije richting, waar ze naast tekenlessen, kleurenleer en druktechniek vooral veel fotografeerde. Dat was ook haar afstudeerrichting, samen met 8mm-filmpjes. Meestal waren het zelfportretten.

Ze leerde Henk kennen. Hij realiseerde kunstwerken voor andere kunstenaars, zoals de grote stalen beelden van Klaas Gubbels. Eind vorige eeuw overwogen ze om een huis te kopen in Frankrijk. Ze vonden een boerderij om op te knappen vlakbij Agonges, een dorp van 300 inwoners in de regio Allier, genoemd naar de rivier die centraal in het land stroom. Aanvankelijk bleven ze in Arnhem wonen. In vakanties deden ze de reparaties aan hun Franse onderkomen. In 2000 besloten ze om er een jaar te blijven. Ze zijn nooit meer teruggegaan, hebben hun huizen in Arnhem en Dieren verkocht.

In Agonges begonnen ze geen kunstenaarsleven. Ze leefden van spaargeld en de opbrengst van hun Nederlandse huizen. Ze bouwden een toren bij de boerderij, kochten in 2008 vijf huisjes in het dorp zelf, die ze nu verhuren als vakantiewoningen.

Opgewekt zegt ze, aan het tafeltje in de Utrechtse galerie: 'We hadden geen banen, het was een vrij leven. Wat ging dat ging. Het was geen vetpot.'

De kunst begon toch weer te trekken. Bij de uitbraak van corona heeft ze opnieuw een atelier ingericht, samen met collega Jan Vos, die tien kilometer van hen vandaan woonde. Ze pakten projecten op, organiseerden drie heel verschillende tentoonstellingen. Kunstjournalist Alex de Vries vond dat ze weer in Nederland moest exposeren. Dat vond ze zelf ook. De Vries zette haar op het spoor van Niek Waterbolk.

Met een glimlach: 'Ik wist er niks van, had er nog nooit van gehoord. Ik heb de gordijnen niet speciaal hiervoor gemaakt. Ik kocht ze in Franse bouwmarkten, op rommelmarkten. Een aantal bestonden al, waren wel om te schuiven. Deze ruimte permitteert het om ze zo te laten zien. Eerst hingen ze in een lege kerk. Hiermee ben ik veel blijer. Het correspondeert meer met mij. Het geeft een totaler beeld van waar ik mee bezig ben.'

Opvallende vormen, haar borduursels. 'Het zijn afwasmiddelflessen met vrouwelijke vormen, gebruikt als figuren. De een lijkt bijna vleugels te hebben, de ander is meer een jurk. De drie gratiën zijn zeepflesjes met drukknoppen. Ik had een reclame gevonden, waarop de schaduw van een fles ook vrouwelijke vormen had. De Drie Gratiën zijn ontstaan door drie identieke flsjes naast elkaar te zetten. Vrouwelijke vormen voor vrouwelijke handelingen.'

Het ziet eruit als coulissen óp een toneelpodium, in plaats van eráchter. 'Ja, samen met die aan de muur. Zo kan ieder er zijn verhaal van maken. Ik heb mijn eigen verhaal – dat van flessen die weer vrouwen worden. De titels geven een indicatie. Het is conceptueel, iedereen mag denken wat ze ervan denken. Het geheel is een soort anatomie van de afwasmiddelfles, de vrouw en de situatie van de vrouw.'

Er hangt een foto van een hoofd, geblindeerd door een theedoek, met handschoenen waarvan de neerhangende vingers een soort rastahaardos maken. Irma heeft ook een mat van theedoeken als deurmat neergelegd. 'De theedoek als expressie van het dagelijks leven. Dat bestaat uit schoonmaken en netjes maken van al die huizen.'

Als sloof? Dat niet. 'Nee, het is ten slotte mijn eigen bedrijf. Daar heb ik voor gekozen.'

Speels, dat is het. 'Ja, er komen mensen binnen die zeggen: “ik word er vrolijk van.” Als dat het met je doet, ben ik daar niet op tegen.'

Voor de twee weken van de expositie verblijft Witte in een b&b in de buurt van de Geertekerk. Ze wandelt graag heen en weer in wisselende routes. Als wildvreemde in Utrecht beleeft ze mooie dingen met wildvreemde bezoekers. De meesten zeggen dat ze verrast zijn, het is anders dan andere tentoonstellingen die ze hier gezien hebben. De Drie Gratiën heeft ze inmiddels al verkocht aan een vrouw die heel emotioneel werd. 'Ze begon te huilen. Ze was bezig om haar huis opnieuw in te richten. Haar dementerende man had het moeten verlaten. Ze kon weer doen wat ze zelf wilde. Dit was haar eerste daad. Heel ontroerend.'

Galerie Waterbolk is te vinden in de Schoutenstraat

Irma Witte (foto: JW)