Wielaert - De Flight herleeft magisch en nostalgisch

Jeroen Wielaert - De opzet was opwindend, een popfestival naar Amerikaans en Engels model, maar voor het eerst tussen acht uur 's avonds en tien uur 's morgens. Nu de naam nog. The Beatles hadden hun Magical Mystery Tour uitgebracht. Het bevatte magische en dynamische elementen. Zo kwam Dolf Hartsuiker halverwege september 1967 in de brainstorm op zijn studentenkamer op de naam Flight to Lowlands Paradise.

Hartsuiker was met kunstenaar Bunk Bessels en student en activist Rob van Gemert een van de visionaire bedenkers van een 'hippiese topnacht': een weergaloos evenement in de Margriethal van de Jaarbeurs op 24 en 25 november 1967.

Utrecht werd zomaar het Sentrum van de nieuwe popcultuur. Het is door Patrick Bakkenes beschreven in Van Flight naar Lowlands, de geschiedenis van Nederlands eerste popfestivals. Het was vrijdag goed voor twee helemaal te gekke Utrechtse happenings, weet je wel. Far out!

De sixties zijn tachtig geworden en ouder. Het was duidelijk te zien op de eerste bijeenkomst, vrijdagmiddag op de eerste verdieping van TivoliVredenburg. Er waren nog genoeg meisjes en jongens van toen gekomen, inmiddels grijs en gerimpeld, sommigen minder ter been. Heel bijzonder om ook de jongens van het eerste uur terug te zien als tachtigers: Bunk, Dolf en Rob. Ook Jaap van der Klomp was er, een van de organisatoren van de tweede Flight in '68.

Het was bijna zestig jaar na dato. Met de afstand van de tijd en de geschiedschrijving van Bakkenes werd des te meer duidelijk hoe groot de betekenis was van die festivals en welke plaats Utrecht in nam in de snel opbloeiende subcultuur van de jeugd van toen. Het is goed te zien in de tentoonstelling Flight to Lowlands Paradise in TivoliVredenburg op de verdieping met de gangen rond de Grote Zaal.

26 panelen hangen er, geflankeerd door de altijd aanwezige bustes van klassieke meesters als Miles Davis, Arnold Schönberg, Dmitri Sjostakovitjs en Franz Schubert. Bij de eerste bezichtiging was het een feestelijk weerzien met de tijd van toen voor hen die het allemaal meemaakten en een openbaring voor hen die er te jong voor waren, zoals ik, destijds 11 en 12, woonachtig in Veenendaal, met geen idee hoe ze uit hun dak gingen in het midden van het land.

Het fenomeen Provo kende ik toen al wel. Het stond uitgebreid in de krant, met aanvoerder Roel van Duijn en anti-rookmagiër Robert Jasper Grootveld, aanvoerder van de happenings bij het Lieverdje. Provo was zo prominent dat het alle aandacht wegnam van dergelijke gebeurtenissen in Utrecht. Volte was de Domstedelijke variant van Provo. Het was een belangrijk stadium verder dan de splitsing van de Utrechtse opgroeiers in nozems en Sjorsklanten, de eerste groep vetkuivig op brommers, de tweede langharig en gek op de Rolling Stones.

Nu kijk ik verbaasd naar een foto van een opstootje rond het beeld van het Ambtenaartje op de Ganzenmarkt. Een jongen heeft het voorwiel van zijn Puch hoog tegen de sokkel geheven met dat symbooltje van gehate autoriteit. Even verderop en ik zie Sjorsklant Hans Anten in een bakfiets hangen, de nu aanwezige grijze heer die ik in de jaren zeventig heb leren kennen als docent versanalyse bij de studie Nederlands.

Het is even voorbij de vitrine met een keurige nota van de Magriethal. Het totaal aan huur en faciliteiten bedroeg destijds 8654 gulden en 75 cent. Ernaast ligt een brief met een verzoek om subsidie, ondertekend door genoemde organisatoren, maar ook door Jetta Ernst, die ik veel later heb leren kennen bij de Paardenkathedraal.

Voor de betere nostalgie zijn er de foto's van De Tregter, roemruchte kroeg aan de Oudegracht van Gert Hogenkamp, zo'n beetje de goeroe achter de Utrechtste hippiecultuur. Let wel: het was het enige ludieke café in een stad die een decennium eerder nog dodelijk saai was. Bunk Bessels kwam er vaak, het werd de basis van de Flight, na een bezoek in Londen aan The 14 Hour Technicolor Dream.

De brief hangt er die Bunk aan de Jaarbeurs schreef over de organisatie van een evenement  'om iedereen de kans te bieden zijn of haar ludieke en cratieve aspiraties te uiten'. Het moest de Nederlandse variant worden van de Love Ins, die in Amerika en Engeland razend populair waren geworden, als voorboden van popfestivals.

Kijk, daar is ook Heleen Schuttevaêr, uiterlijk eeuwig jong, toen de eerste Nederlandse popjournaliste, bij het Utrechts Nieuwsblad. Opgetogen kijkt ze mee naar de hippe plattegrond van het stadshart die ze destijds zelf mocht tekenen voor de krant van 21 juni 1967: Utrecht-town magies lovecentrum.

Op de kaart staan regels als 'overal in de straten weerklinkt door luidsprekers goeie beat en R&B.' De Stoneway is er en 'overal flaneren chicks, birds, vogels en hippies in hun liefste outfit. Jaja met bloemen in 't haar.' En dan, ter hoogte van de Dom: 'Op het carillon wordt freak-out gespeeld, met schijnwerpers in paars, geel, roze en groen.'

Persoonlijk intermezzo: FREAK OUT, COR JANSEN AND LET THE DOM GET HIGH LIKE THIS.

Verder op de expo. Een tegekke observatie uit het roemruchte blad Hitweek over de Flight: 'Een zeer historische gebeurtenis' en: het begin van het ontstaan van 'kosmieseontspanningscentra.'

Daarnaast de keurig uitgetikte lijsten met het programma en tijdschema's voor de drie podia. Opmerkelijk op Lijst II. Om 22.40: Gezelschap tot instandhouding van de naam van Jezus Kristus. Het is tussen de optredens van Purple Haze en Moan + GiGi Girls.

Er is meer over de Paint-In Wall en de uitnodiging voor oeverloos gepraat in de Theologische Discussiehoek, niet ver van de Happening Hoek. Hier is te zien hoe de Flight als voorbeeld fungeerde voor de thematische aanpak van de Mojo-organisatie die in de jaren negentig simpelweg de iconische naam overnam voor het festival in Biddinghuizen en daar na invoelbaar protest het woord 'camping' voor zette. Utrecht, birthplace of lots of lowlands magic.

Vrijdagavond gingen de feestelijkheden rond het boek nog even door in de Kargadoor, met onder andere Rob van Gemert en Bunk Bessels voor hem in zijn rolstoel. De Flight Alive! Op zaterdag 30 augustus is er nog een retro-Flight in de Jaarbeurs, met onder andere Super Sister. Dan ben ik er eindelijk bij. Een ding staat vast: Jimi Hendrix komt niet!

De tentoonstelling in TivoliVredenburg is te zien tot en met 13 september 2025.

Zie ook eerdere Nieuws030-stukken:

• Kiek op: boek Flight to Lowlands op Lowlands (16-8-2025)
• Flight to Lowlands Paradise keert terug in Utrecht (25-6-2025)
• Bunk Bessels: Alle bandjes mochten spelen op de Flight (9-3-2020)
• Unieke nieuwe beelden Flight to Lowlands Paradise (8-10-2015)
• Flight to Lowlands Paradise 1967 - 1968: succes en debacle (17-6-2014)