Kiek op: joodse begraafplaats

Deze kiek is gemaakt op: 10 november 2025 om 13.01 uur

Waar? Zandpad bij huisnummer 2

Door: Jim Terlingen

Want? Niet veel Utrechters zijn wel eens op de joodse begraafplaats in onze stad geweest. Dat is begrijpelijk, want hij wordt zelden opengesteld voor het publiek. Dat is jammer, want hij maakt deel uit van onze stadsgeschiedenis.

Omdat tot 1789 joden niet in de stad Utrecht mogen wonen - maar er wel handel drijven - vestigen zij zich in naburige plaatsen, zoals Maarssen, en worden daar ook begraven.

In 1792 krijgt Utrecht dan eindelijk een synagoge aan de Springweg, in 1808 wordt aan het Zandpad de begraafplaats aangelegd. Hij is nog steeds eigendom van de (orthodoxe) joodse gemeente aan de Springweg.

De begraafplaats is nog steeds in gebruik. Er staan ongeveer achthonderd grafstenen. Hij bestaat uit een ouder gedeelte (grafstenen vóór 1940) en een nieuwer gedeelte. Soms gaan er jaren voorbij zonder dat er een nieuw graf bij komt.

Een clubje niet-joodse vrijwilligers doet elke maand onderhoudswerkzaamheden. Zij hebben de begraafplaats enorm opgeknapt.

De website utrechttimemachine (UTM) schrijft "De begraafplaats kampt vandaag de dag nog steeds met antisemitisch vandalisme". Deze formulering komt eerlijk gezegd te dramatisch op me over. Er staat geen bronvermelding bij deze bewering (dat gebeurt amper bij UTM - een groot gemis).

Op de begraafplaats is een herdenkings­monument geplaatst met de tekst, ook in het Hebreeuws:

Ter herinnering aan de meer dan 1000 joodse mannen, vrouwen en kinderen uit Utrecht en omgeving die gedurende de jaren van de Tweede Wereldoorlog door de vijand om hun joods-zijn werden omgebracht.

Dit monument werd op vrijdag 18 juni 1948 onthuld door opperrabbijn Justus Tal. Het jaartal op UTM - 1947 - is onjuist.

In 2015 kwam er een tweede Joods Monument in de stad, op de Johan van Oldenbarneveltlaan voor het Spoorwegmuseum. Daar staan 1239 namen op (maar sommige onterecht en andere namen werden vergeten - lees meer).