Louis Engelman – Wat kunnen mooie woorden over plannen om de problemen op de Utrechtse woningmarkt te lijf te gaan toch in schril contrast staan met de werkelijkheid. Dat bleek recentelijk maar weer eens toen Nieuws030 twee politieke avonddebatten bezocht over de wooncrisis in deze stad.

De vertegenwoordigers van de verschillende partijen zagen allen wel oplossingen. Zij het dat die inhoudelijk nogal verschilden. Naar politieke kleur pleitten ze voor meer betaalbare woningen, voor grotere huizen ten behoeve van de middenklasse of juist voor kleinere appartementen om meer studenten en expats kwijt te kunnen. Ze hadden het over splitsen van woningen voor starters, bouwen in de polder en vereenvoudigen van de regelgeving. 

Hun voorstellen kwamen oprecht voort uit de wens het wonen in Utrecht haalbaar te maken voor iedereen. Maar het ene plan leek telkens te botsen met het andere.

Inspraak
Waar ze het allemaal wel over eens waren was: participatie. Burgers moesten echte inspraak krijgen in hun eigen toekomst. Ze zouden vroegtijdig bij de ontwikkelingen betrokken moeten worden. Absoluut!

Maar op hetzelfde moment werden de bewoners van ‘De Tuinwijk’ in Utrecht, een buurt met 180 beneden-en bovenwoningen van corporatie Portaal, geconfronteerd met een ingrijpend sloop-verbouw-splitsingsplan. Als een donderslag bij heldere hemel was dit in januari per brief over hen afgeroepen. 

Portaal wil de in 1921 gebouwde sociale huurwoningen anders indelen, waardoor van een boven- en benedenwoning drie appartementen kunnen worden gemaakt en er in totaal 60 huizen extra kunnen worden gecreëerd.

Daarmee komt de corporatie tegemoet aan de beloften die eerder werden gedaan binnen de STUW, een organisatie waarin zes Utrechtse woningbouwverenigingen samenwerken met de gemeente. De belangrijkste doelstelling daarbij is ‘goede woningen te bouwen in prettige buurten met woonkansen voor huishoudens met een laag inkomen’.

Om haar bijdrage aan de STUW gestalte te geven gaat Portaal echter nogal voortvarend te werk. De corporatie wil de in Amsterdamse School-stijl gebouwde woningen van De Tuinwijk aan de binnenkant compleet slopen en alleen de buitengevels laten staan. 

Tot schrik van de bewoners zal daarmee een belangrijk cultureel erfgoed verdwijnen, waaronder fraai betegelde schouwen, glas-in-loodramen en en-suite-deuren. Maar nog belangrijker voor hen is dreigende verlies van de fijnmazige samenleving die in de afgelopen tientallen jaren is ontstaan. Zij vrezen dat hun buurt een doorgangswijk wordt waarin bewoners elkaar veel minder zullen leren kennen.

Schok
Een schok was het ook dat de huurders hun woning zullen moeten verlaten. In antwoord op vragen van deze site meldt Portaal dat dit de consequentie is wanneer de gemeente akkoord gaat en er draagvlak voor de transformatie bestaat onder de bewoners. 

Volgens Portaal komen ze niet op straat te staan en krijgen ze bescherming op basis van een sociaal plan. Wel moeten ze eerst zelf met behulp van een stadsurgentie naar een nieuwe woning zoeken. Lukt dat niet dan krijgen ze eenmalig een passende woning aangeboden.

Uit de reacties blijkt dat de bewoners van De Tuinwijk de presentatie van de plannen van Portaal hebben ervaren als een overval. Geschrokken proberen zij nu via een bewonerscommissie meer duidelijkheid te krijgen over wat hen boven het hoofd hangt. Het vertrouwen in de corporatie is sterk afgenomen.

Dat komt ook door de inzet van het bureau Hakvoort Mens & Gebouw. Die moet de bewoners bij hun keuzes en afwegingen gaan helpen. In het Utrechtse Participatiemodel van 2023 is deze hulp aan huurders als verplichting opgenomen. Daarbij is echter wel aangegeven dat de bewoners zelf zo’n organisatie mogen kiezen. Dat Portaal dit zelf al heeft gedaan voelt niet echt goed. 

De bewonerscommissie heeft zich daar ook meteen tegen verzet. Mede omdat de corporatie in de brief van januari zelf Hakvoort Mens & Gebouw omschrijft als een organisatie die corporaties en aannemers bij complexe veranderingen ondersteunt. Wat de vraag oproept voor wie het bureau nu eigenlijk aan het werk gaat.

Of de grootscheepse veranderingsplannen voor De Tuinwijk echt van de grond zullen komen is nog lang niet beslist. Op dit moment voert Portaal een onderzoek uit naar de funderingen in de woningen. De corporatie wil  weten of die voldoende draagkracht hebben om de transformatie van de huizen aan te kunnen. Zo niet, dan lijkt het plan onhaalbaar.

Dat laatste geldt ook als er onvoldoende draagkracht bestaat onder de huidige bewoners. Want als meer dan 40 procent van de bewoners zich tegen de plannen verzet moeten die, zoals afgesproken in het Utrechtse Participatiemodel, worden afgeblazen. 

Dat Portaal z’n best doet om meer woningen te realiseren voor de uiterst krappe woningmarkt in Utrecht is uiteraard te prijzen. Maar daarbij gaat het ook om de manier waarop dat gebeurt. In dat opzicht lijkt het huidige bestuur van Portaal het begrip participatie zich nog niet helemaal eigen te hebben gemaakt. Het hanteert een regentesk beleid dat meer doet denken aan 1921 dan aan 2026.

  
Zie ook deze recente stukken op Nieuws030: