Binnendijk – Utregdikkies (13)

In 1967 ging Dik Binnendijk in Utrecht biologie studeren. Twee jaar later kwam hij ook echt in de Domstad wonen. De universiteit was toen nog bijna volledig gevestigd in panden in de stad. In de onregelmatig verschijnende serie ‘Utregdikkies’ schrijft Dik over persoonlijke herinneringen die gekoppeld zijn aan straten, buurten, gebouwen, gebeurtenissen en mensen in de stad. 
   

Het was koud en nog glibberig op straat toen ik begin januari 2026 foto’s ging maken van het Miquelhuis naast de ingang van de Oude Hortus op de Nieuwegracht. Ik was gaan lopen vanaf het stadhuis, waar ik voor een kopieerklus bij het Wijkbureau Binnenstad was geweest. Nadat ik de foto’s gemaakt had, merkte ik dat ik ontzettend nodig moest pissen. Het ophouden tot ik thuis was lukte absoluut niet.

Ik had het strafbaar tegen een boom kunnen doen langs de Nieuwegracht ... maar er liepen daar vrij veel mensen rond. Het Louis Hartlooper Complex was ook te ver weg, maar het Universiteitsmuseum - het oude Botanisch Laboratorium (Botlab) - aan de Lange Nieuwstraat kon ik nog net halen.

Bij de receptie zaten andere mensen, dan de twee jonge vrouwen vorige keer toen ik er was. Nu een vrouw en een man beiden rond de zestig. “Goeiemorgen! Ik heb mijn museumkaart bij me, maar mag ik eerst naar de wc voordat ik u die laat zien. Ik sta op springen!”... “Ja hoor, komt u maar,” zei de man. “Ik moet toevallig ook.” Ik gooide mijn rugzak op de bank tegen de muur en volgde de man. En dat was maar goed ook, want ik wist niet meer waar beneden de wc was. Achter de receptie, dus. 

Terug na de sanitaire stop sprak ik met de receptionist-gastheer; zijn collega was verdwenen. Ik vertelde hem mijn bekende riedel dat ik als student biologie nog college had gehad in de oude collegezaal. Hij ook, maar als student rechten. Dat schiep natuurlijk een band. Die sfeer van toen. Jammer dat die collegezaal er nu niet meer was, maar ja wat zou je er nu nog mee moeten doen.... 

Die gastheer heette Jan. Hij was kunstenaar, maar was ook een paar dagen in de week gastheer in het museum. “Als je nog een stukje van die oude collegebanken wilt zien... ze staan hier vlakbij in Sonnenborgh, de sterrenwacht dus.” Ik: “Ah, dus niet in de opslag, zoals een collega van jou dacht. Want ik heb ze ooit nog in dit pand gezien.”

Ik vertelde Jan ook over een college in het Botlab waarin op het eind opgeroepen werd om actie te voeren tegen milieuvervuiling. Dat was in 1968. Actievoeren tijdens een college had ik nog nooit meegemaakt. Ineens wist ik ook weer wie toen dat college gaf: Jacques de Smidt. Hij was vegetatiekundige en ecoloog en hield zich toen al bezig met de milieuproblematiek. Ik was nog lang niet zo ver, maar misschien is hij wel de man geweest die het allereerste piepkleine milieuzaadje in mij heeft geplant. Pas in de loop van 1970 ben ik echt actief geworden bij Aktie Strohalm (Zwemmen of niet!, oktober 2020).

Jacques woonde in Amsterdam, maar dat wist ik toen niet. Hij vertelde over het plan van het Franse chemieconcern Progil om in het Amsterdamse Westelijke Havengebied een zwavelkoolstoffabriek te bouwen. We konden een handtekening tegen deze nieuwe vestiging zetten. Zo zouden we meer luchtverontreiniging kunnen voorkomen en ook de onvermijdelijke rotte eierenstank die de productie van zwavelkoolstof zou veroorzaken.  

In totaal verzamelde het anti-Progil-comité 33.725 protesthandtekeningen. Op 14 mei 1969 stemde de Amsterdamse gemeenteraad over de vestiging: 34 gemeenteraadsleden waren tegen de vestiging en 9 stemmen voor. De zwavelkoolstoffabriek van Progil is er nooit gekomen. 

Met Henk en Wim, mijn twee ‘echte-biologen’ vrienden’ sprak ik nog kort over Jacques de Smidt. Ze zijn zo’n tien jaar later als ik biologie op de Universiteit Utrecht (UU) gaan studeren. Dat ‘echte’ slaat erop dat zij de namen van planten en dieren (vooral vogels) kennen en ik niet. Ik ging in mijn tweede jaar biologie én scheikunde doen; de tweedejaars planten- en dierenvakken heb ik nooit gehad. Dus, als we de natuur ingaan vertellen zij mij welk vogeltje ik zie of hoor en wat voor plantje vlak voor ons staat. 

Ja, Henk en Wim herinnerden zich Jacques nog goed. Hij was vooral bekend van zijn onderzoek naar heidelandschappen en biodiversiteit. Hij was een vriendelijke, enthousiaste man en een inspirerend docent. Zo herinner ik me Jacques ook, maar ik heb weinig met hem te maken gehad. We kwamen elkaar later zo nu en dan tegen bij verschillende manifestaties. Mijn milieuactiviteiten waren grotendeels buiten de universiteitsmuren.

In 1997 ging Jacques met pensioen, maar bleef nog jaren als vrijwilliger op de UU lesgeven op het gebied van milieu-effect-reportages. Daarnaast was hij ook actief bij verschillende in Amsterdam gevestigde organisaties zoals de Heimans en Thijsse Stichting.  

In 2022 werd Jacques de Smidt benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau. Op de website van Universiteit Utrecht staat een bericht van 26 april 2022 met daarin behalve een foto in het kort de motivering voor deze koninklijke onderscheiding.

Naast zijn carrière als wetenschappelijk onderzoeker en universitair docent heeft hij zich in de afgelopen 70 jaar op verschillende momenten en verschillende manieren ingezet voor de natuur-, landschaps- en milieubescherming in Nederland en in Europa.

In een In Memoriam van de Heimans en Thijsse Stichting las ik dat Jacques begin december vorig jaar is overleden. Hij is 93 jaar geworden. 

Alle bovenstaande gegevens over Jacques de Smidt moest ik natuurlijk nog opgraven, toen ik afscheid van Jan en het Universiteitsmuseum nam en terugliep naar het centrum. Toch grappig hoe plotseling in het oude Botlab weer een naam uit een voor mij ver verleden kwam bovendrijven. En dat alles na een niet-geplande gedwongen hoge-noodbezoek. 

Alle Utregdikkies tot nu toe:

Deel 13: Botlab: Jacques en Jan
Deel 12: Miquelhuis, Nieuwegracht
Deel 11: Oude Hortus
Deel 10: Botanisch Laboratorium, Lange Nieuwstraat
Deel 9: Genetisch Instituut, Opaalweg
Deel 8: Over fruitvliegjes
Deel 7: Over Raven, Lanjouw en Kipp
Deel 6: Zoölogie bij 't Hoogt
Deel 5: Van Lokhorstgebouw, Catharijnesingel
Deel 4: Het Gele Kasteel en café Marktzicht
Deel 3: Snijlab in de Telingstraat
Deel 2: Physisch Laboratorium, Bijlhouwerstraat
Deel 1: Aakplein