Dik Binnendijk – Soms zorgt het ene verhaal weer voor een andere. Dat had ik met Hoe de broeders Van Rossem voor de gek werden gehouden (1) van Wolfgang Spier van 15 augustus. De aanleiding was met name het volgende stukje tekst:

Er kwamen dus meer intercity’s bij. Maar om daar plaats voor te maken verdwenen stoptreinen. Die worden door reclamemakers ‘sprinters’ genoemd, want dat klinkt sneller. Maar veel sprinters gingen niet sneller rijden dan 0 km/u.

De eerste keer dat de Nederlandse Spoorwegen de naam ‘sprinter’ gebruikte, was toen er in 1977 op de Zoetermeerlijn het nieuwste stoptreinmaterieel ging rijden. ‘Sprinter’ was de bijnaam van het Stadsgewestelijk Materieel (SGM), dus die nieuwe treinen voor het lokale vervoer die de NS vanaf 1974 liet bouwen in Aken. 

Vanaf 2003 ging de NS geleidelijk de aanduiding ‘sprinter’ gebruiken voor alle treindiensten die in principe met het sprintermaterieel werden gereden. Dat was in het begin vooral in de Randstad. Met ingang van de dienstregeling van 2012 schrapte de NS het woord ‘stoptrein’ en gebruikte alleen nog de aanduiding ‘sprinter’. In ‘stoppen’ zit gevoelsmatig geen snelheid, in ‘sprinten’ wel, maar de trein doet hetzelfde: stoppen op (bijna) alle stations langs de treintrajecten. 

Met de invoering van de sprinter moesten alle automatische aankondigen in deze treinen worden aangepast. Dus: ‘Dit is de stoptrein naar Baarn’ moest veranderen in ‘Dit is de sprinter naar Baarn.’ En daar ging het fout. Al jaren erger ik me in de oudere sprinters aan de aankondiging van de vrouwenstem ‘Dit is de Ssst...printer naar Baarn’. Een foute knip en slechte montage, die bij de meeste reizigers wellicht nauwelijks is opgevallen. Maar als (oud)radiodocumentairemaker hoor ik dat onmiddellijk. “FOUT! Wat een sukkel van een technicus! Dat de NS dat accepteert!”

Kijk, de stand waarin je mond en daarna je tong staat - als je ‘stop’ of ‘sprint’ zegt - is heel anders. En dat kun je horen. Spreek de beide woorden maar eens uit`. Ik probeer te omschrijven wat er gebeurt. Als je het woord ‘stop’ uitspreekt: is je mond een beetje open voor de s-klank. Voor het uitspreken van de volgende letter komt je tong kort tegen je verhemelte aan en zet zich daar als het ware af voor de t-klank. Voor de ‘o’ gaat je mond dan verder iets O-vormig open en sluit zich als jouw lippen de p-klank moet maken. Stop dus.

Als je ‘sprint’ uitspreekt dan gaan - na de open mond voor de s-klank - je lippen onmiddellijk op elkaar voor de ‘p’ gevolgd door de r-klank met je tong ‘trillend’ tegen je verhemelte. Vervolgens gaat je mond wat breder open voor de i-klank en dan komt tenslotte je tong even plat tegen je verhemelte voor de ‘n’ en zet zich dan af voor de ‘t’. Sprint.

Het beste is natuurlijk om het hele zinnetje ‘Dit is de sprinter naar...’ uit te spreken en dan de plaats ‘Baarn’, ‘Utrecht’ of ‘Steenwijk’ erin te monteren. Maar, je kunt ook midden in een woord knippen, alleen dan moet je dat wel goed doen! Als je goed luistert, kun je net de aanzet van de ‘t’ na de s-klank horen van het woord ‘stoptrein’. Voor die ‘t’ had de knip moeten komen en dan kun je - als de s-klank lang genoeg is - hard die ‘p’ er tegenaan plakken. Of je knipt in de ‘s’ en mix de beide ‘s’en’ van ‘stop’ en ‘sprint’. Zo dat was even wat montagejargon!

Tijdens het maken van foto’s van sprinters op het station Utrecht CS sprak ik met een conducteur, die nog een paar minuten had voordat zijn trein vertrok. Ik legde hem uit waarom ik sprinters fotografeerde. Ik vertelde hem ook mijn Ssst...printer naar Baarn’ ervaring. Het was hem nog nooit opgevallen. Hij zou er nu eens op gaan letten. In ieder geval vond hij het een goed idee, dat ik er over ging schrijven. “Misschien gaan ze het dan eindelijk aanpakken,” zei hij mij toen hij in de trein stapte.

Ik weet het niet zeker maar ik geloof dat in de nieuwere sprinters een andere vrouwenstem wordt gebruikt en dat de zinnen goed gemonteerd zijn. In ieder geval merk ik dat ik me minder vaak erger in de sprinter dan vroeger.

Toch blijft het raar dat de NS ruim twintig jaar ‘Dit is de Ssst...printer naar Baarn’ uit de luidsprekers in de treinen heeft laten galmen. Hoelang duurt het nog dat we eindelijk definitief af zijn van dat Ssst...gekluns?

     

Naschrift (redactie)
Als voorbeeld publiceren we onderstaande video met enkele omroepberichten. Let wel: het is volgens Dik niet de montage waar hij het over had. "Dit is een soort hikje. Niet mooi, maar het kan net. De knip die ik in mijn hoofd had, was veel lelijker."