Dik Binnendijk – Ongetwijfeld is het de laatste keer geweest dat ik afgelopen dinsdag (25 november) het RIVM-hoofdgebouw in Bilthoven heb bezocht. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu verhuist namelijk naar Utrecht. Alleen wanneer? Dat hoopte ik die middag te horen.  

In Bilthoven was ik met twintig andere VWN-leden, de club van wetenschapsjournalisten en -voorlichters in ons land. Daar ben ik al veertig jaar lid van. Regelmatig hebben we excursies naar onderzoeksinstituten in ons land, maar ik was al een paar jaar niet meer mee geweest.

Het RIVM trakteerde ons op een middagje over onder meer de voortgang van hun PFAS-onderzoeksprogramma. PFAS staat voor per- en polyfluoralkylstoffen. Dit zijn meer dan 4000 verschillende stoffen die door de mens gemaakt zijn. Deze stoffen zitten onder meer in de antiaanbaklaag van pannen, (regen)kleding, verpakkingen en blusschuim. 

PFAS is erg persistent, dat betekent dat de stoffen nauwelijks afbreken. Ze komen niet van nature in het milieu voor en kunnen schadelijk zijn voor milieu en gezondheid. Deze stoffen zijn inmiddels wijd verspreid in de natuur en uit een RIVM-onderzoek blijkt dat elke Nederlander minimaal zeven verschillende PFAS-stoffen in het bloed heeft.

Dit is inmiddels allemaal al bekend. Maar over wat de gevonden hoeveelheid stoffen precies betekenen voor onze gezondheid kan het RIVM nog niets zeggen. Het onderzoek daarnaar gaat door en ook naar of en hoe we ooit van de PFAS afkomen. Daar gingen die middag een aantal voordrachten over. 

Dit onderzoek en onderzoek op andere RIVM-gebieden vindt nog steeds plaats in Bilthoven. Denk daarbij aan het onderzoek naar bijvoorbeeld infectieziekten, vaccins, verduurzaming van de zorg, de gezondheid van mensen die in de buurt wonen van industrie en in het algemeen aan milieu en veiligheid. 

Een van de RIVM-gebouwen in Bilthoven. Te zien is hier een herinnering aan de oude Sterrenbos-toegangspoort uit 1909. Die poort kwam hier in 1997 na de afbraak van het oude RIVM-gebouw aan de Catharijnesingel. Inmiddels is de poort alweer verhuisd naar Utrecht (zie de foto bovenaan). Foto: Dik Binnendijk

De RIVM-gebouwen en laboratoria in Bilthoven zijn verouderd en daarom is er een nieuw gebouw in Utrecht gekomen aan de rand van de Uithof, het Utrecht Science Park. In 2018 zou het RIVM al naar dat pand verhuizen en dat is inmiddels alweer zo’n acht jaar geleden.

Over de redenen van-het-nog-niet-kunnen-verhuizen is al genoeg geschreven. Bij de bouw van het pand is te weinig rekening gehouden met de trillingen die de sneltramlijn in de buurt veroorzaakt. Die trillingen maken het onmogelijk om goed te kunnen werken in de laboratoria. Het pand is toen voor 136 miljoen euro extra vertimmerd, zodat er trillingvrije en betrouwbare onderzoeksgegevens ‘uit het pand zouden komen’. 

En toen bleek dat de beveiliging van het gebouw - en dus de bescherming van labs, mensen en voertuigen - niet op orde was. Dat moest men toen weer gaan aanpakken en is blijkbaar nog niet klaar. In ieder geval werd de geplande verhuizing in januari 2026 afgeblazen.  

Tijdens de vegetarische en alcoholvrije borrel sprak ik over de komende verhuizing met enkele RIVM-medewerkers. Ze konden er niets over zeggen. “Verhuisdata worden er niet meer genoemd. Het is voor ons gewoon afwachten.” Toen ik bij het afscheid zei: “Onze volgende RIVM-excursie zal toch wel in Utrecht worden gehouden?” stak één van mijn gesprekspartners haar beide handen met de kruiste vingers omhoog. Met een grote glimlach zei ze: “Wie weet!”