Van Waert - Domopoly, een geheim kapitaalspel

Door Joost van Waert - We weten het nog goed: bij het bordspel Monopoly waren de Eigendomsbewijzen van onze straten oranje. Utrecht was de vijfde stad van het land, gelegen tussen Station West en Vrij Parkeren. 

Ik heb het al tientallen jaren niet gespeeld, maar dezer dagen is het spel ineens terug in Utrecht, maar nu heet het Domopoly. Op stoeptegels op het Vredenburg, de Biltstraat en de Neude kun je een eigendomsbewijs aantreffen. Het zal niemand verbazen dat de huizenprijzen inmiddels behoorlijk gestegen zijn. 

Als je goed kijkt zie je op het 'kaartje' ook een NFC-symbool staan en de tekst: "Deze tegel is geen toevallige stapsteen. Een geheim kapitaalspel speelt zich hier af – een spel van bezit en ongelijkheid. Laat je digitale sleutel de verborgen code ontgrendelen. Durf jij de spelregels te herschrijven?"

Om de onderliggende boodschap te begrijpen heb je dus een mobiele telefoon nodig, met een NFC-app. Als je die bij een hoek van de tegel houdt kom je op een website met extra vragen en informatie die horen bij de bewuste straat. Hierbij worden zowel de Monopoly-metafoor gebruikt als gegevens van die specifieke plek. 

Het bordspel Monopoly bestaat sinds 1934. Het was oorspronkelijk bedoeld om de schadelijke effecten van grondmonopolies aan te tonen. Lizzie Magie, die in 1904 de oerversie van het spel bedacht, wilde ermee laten zien wat het gevaar is van landmonopolies, huur-extractie en geconcentreerd eigenaarschap. Later is die kritiek naar de achtergrond verdwenen en werd het gewoon een gezelschapsspel. 

Na enig speurwerk kwamen we terecht bij de organisatie die de tegels heeft geplaatst. En dat is JCI Domstad, een onderdeel van de Junior Chamber International, een organisatie die al meer dan 110 jaar bestaat en waar vooral jonge ondernemende mensen zich verder kunnen ontwikkelen. In Nederland zijn er ongeveer zeventig van dit soort verenigingen.

Over Domopolie zegt Sam Bremers van JCI Domstad: "Juist die ironie vinden we interessant. Met Domopoly verbinden we de Monopoly-metafoor met de echte stad Utrecht. Je staat op een plek die je kent, waar je langs loopt of fietst, maar waar wonen voor veel mensen vaak totaal onbetaalbaar is."

"Met de tegels willen wij op een leuke en herkenbare manier de kansenongelijkheid op de woningmarkt onder de aandacht brengen, met name onder jonge starters. De meeste mensen kennen het spel Monopoly wel, dus dat leek ons een goede ingang voor een onderwerp dat best serieus is. Op de tegels staat de gemiddelde huizenprijs van de bewuste straat."

"Het Vredenburg is een plek met markt, winkels en veel publieke drukte. Maar vrijwel niemand die daar komt of werkt heeft een realistische kans om daar ook te wonen. Dan vragen wij ons af: Wat zegt dat over van wie de stad is?"

"De Biltstraat vonden we dan weer een mooie metafoor voor de ratrace. We fietsen er allemaal met een noodvaart doorheen, onderweg naar werk, college, afspraken of feestjes, maar een huis kunnen we daar niet betalen."

"We willen mensen vooral even laten nadenken, zonder al te veel met de vinger te wijzen. Wij stellen vragen als: Wie kan hier nog wonen? Wie maken deze plek tot wat die is? Is de stad nog bereikbaar voor jonge mensen die hier hun leven willen opbouwen?"

"We hebben er bewust geen QR-code op gezet. Het is in de eerste plaats een stukje kunst voor de stad, waar je zelf iets van mag vinden. De NFC-laag is er voor mensen die wat verder willen kijken."

"Het Domopoly-project past goed bij ons, omdat JCI Domstad midden in Utrecht staat en graag projecten doet die iets losmaken in de stad."